Kortyzol

Kortyzol – Wikipedia, wolna encyklopedia

Kortyzol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Kortyzol
Cortisol2.svg
Cortisol-3D-balls.png
Ogólne informacje
Nomenklatura systematyczna (IUPAC):
(8S,9S,10R,11S,13S,14S,17R)-11,17-dihydroksy-17-(2-hydroksyacetylo)-10,13-dimetylo-2,6,7,8,9,11,12,14,15,16-decahydro-1H-cyclopenta[a]fenantren-3-on
Inne nazwy hydrokortyzon
Wzór sumaryczny C21H30O5
SMILES CC12CCC(=O)C=C1CCC3C2C(CC4(C3CCC4(C(=O)CO)O)C)O
Masa molowa 362,460 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 50-23-7
PubChem 5754[1]
Niebezpieczeństwa
Zagrożenia
Szkodliwy
Szkodliwy
(Xn)
Zwroty ryzyka R63
Zwroty bezpieczeństwa S36/37
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków standardowych (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC A 01 AC 03, A 07 EA 02, C 05 AA 01, D 07 AA 02, D 07 XA 01, H 02 AB 09, S 01 BA 02, S 01 CB 03, S 02 BA 01

Kortyzol, inaczej hydrokortyzon (ATC: A 01 AC 03, A 07 EA 02, C 05 AA 01, D 07 AA 02, D 07 XA 01, H 02 AB 09, S 01 BA 02, S 01 CB 03, S 02 BA 01) – organiczny związek chemiczny, naturalny hormon steroidowy wytwarzany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy, główny przedstawiciel glikokortykosteroidów. Wywiera szeroki wpływ na metabolizm, bywa w kulturze popularnej określany nazwą hormon stresowy na równi z adrenaliną.

Powstawanie Powstaje z 11-β-deoksykortyzolu na skutek działania enzymu 11-β-hydroksylazy w warstwie pasmowatej kory.

Wydzielanie Podobnie jak ACTH, kortyzol charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania, na skutek czego jego stężenie w surowicy krwi jest najwyższe w godzinach rannych (150-700 nmol/l o godzinie 08:00), zaś najniższe w późnych godzinach wieczornych (30-120 nmol/l o godzinie 00:00)[2].

Działanie Kortyzol ma działanie przeciwzapalne, zatrzymuje też sól w organizmie.

Odpowiedniki Istnieje jego syntetyczny odpowiednik, jest to kortyzon, który w wątrobie ulega przetworzeniu w kortyzol.

Kortyzol różni się od pozostałych hormonów steroidowych, takich jak hormony płciowe, tym, że zalicza się go do glikokortykoidów, czyli związków mających wpływ na poziom glukozy we krwi. Kortyzol powoduje zwiększanie jej stężenia we krwi, co jest wskazane w reakcji na stres, stąd jego nazwa potoczna – hormon stresowy. Kortyzol uwalnia też aminokwasy z tkanek peryferycznych, przyspiesza glukoneogenezę i hamuje tempo zużywania glukozy przez mięśnie szkieletowe, a wreszcie przyspiesza rozkład kwasów tłuszczowych do ciał ketonowych.

Przewlekły nadmiar kortyzolu we krwi prowadzi do charakterystycznego przemieszczenia się depozytów tkanki tłuszczowej (bawoli kark, twarz księżyc w pełni, otyłość brzuszna, chude kończyny), ścieńczenia skóry, powstania rozstępów o charakterystycznej-różowej barwie, trądziku oraz insulinooporności co stanowi obraz zespołu Cushinga (choroby Cushinga).

Niektóre nazwy handlowe hydrokortyzonu:

  • Hydrocortisonum
  • Corhydron
  • Ophticor
  • Cortef

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Kortyzol – Compound Summary (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. ↑ Andrzej Szutowicz, Anna Raszeja-Specht, (red.): Diagnostyka Laboratoryjna. T. I. Gdańsk: Gdański Uniwersytet Medyczny, 2009, s. 224. ISBN 978-83-602535-7-1.